Japoński miecz – broń, czy dzieło sztuki?

Japoński miecz, nazywany również kataną, kojarzony jest głównie jako broń, ale dla Japończyków miecze od zawsze były czymś więcej. Należały do bogów. Katana posiada wyjątkowo ostre ostrze. Jest niezniszczalna i nieugięta. Od wieków miecz uważany jest również za duszę samurajów. Obecnie japoński miecz jest używany w sztukach walki w celu szkolenia umysłu. Uważa się, że bóstwo mieszka w mieczu, dlatego są one często używane w świętych rytuałach. Ze względu na piękną formę, japońskie miecze są również cenione jako dzieła sztuki. W Japonii posiadanie i używanie mieczy jest ściśle regulowane przez prawo i każdy miecz musi być publicznie zarejestrowany. Są one jednak rejestrowane w agencji kultury i uważane za obiekty sztuki, a nie broń.

Antyczne japońskie miecze, na dole znajduje się katana, na górze mniejszy miecz Wakizashi

Ostrość japońskich mieczy jest legendarna i znane są nawet historie o tym, że ostrze miecza przecięło metalowy hełm. Chociaż od stuleci miecze były używane jako broń, w dzisiejszych czasach są doceniane jako niesamowite dzieła sztuki ze stali. Są także przedmiotami kolekcjonerskimi nie tylko w Japonii, ale na całym świecie. Urządzane są aukcje, dzięki którym japońskie miecze zyskują ugruntowaną pozycję na świecie. Miecz o artystycznej wartości można kupić za około milion jenów. Za naprawdę wyjątkową katanę trzeba zapłacić nawet 2,5 miliona jenów. Japoński miecz składa się z krawędzi tnącej, tyłu i powierzchni ze stali pomiędzy. Na boku miecza jest widoczny falisty obszar, nazywany Hamon, jest to wzór powstały podczas hartowania miecza. Aby docenić japoński miecz należy najpierw spojrzeć na niego jako całość. Docenić krzywiznę i balans, a następnie przejść do szczegółów, z których najważniejszy jest hamon. Jest on wzorowany na elementy natury, jak góry i chmury, które są szczególnie cenionymi motywami.

2000px-Katana_diagram.svg.png
Source: Wikipedia

Japońskie miecze od dawna są symbolem samurajów. Są również wykorzystywane w sztukach walki iaido, których celem jest perfekcyjny kunszt i duchowa dyscyplina. Na każdym konkursie iaido ludzie o wyjątkowych umiejętnościach mogą zademonstrować formy iaido i pokazać swoje umiejętności. Używa się prawdziwych mieczy i podczas występu wyczuwalne jest napięcie i skupienie. Istnieją różne szkoły miecza, a ich uczniowie poświęcają się ciągłemu doskonaleniu.

Od czasów starożytnych miecze uważano za święte przedmioty nasycone mocą duchową. Japoński miecz ma ponad 1500 lat historii i jest czymś więcej niż tylko świetną bronią. Od około 1000 lat arystokraci używali mieczy w ceremoniach i rytuałach shinto. Były one pięknie zdobione i służyły jako pokaz siły i bogactwa. Nawet w czasach wojny miecze nigdy nie stały się bronią wybieraną na polu bitwy. Włócznie i pistolety były uznawane za bardziej skuteczną broń, a katany zostały sprowadzone do roli pomocniczej. Zamiast tego stanowiły najważniejszy element stroju samurajskiego, a dobrze wykonany miecz był bardzo kosztowny. Japońskie katany współcześnie kojarzą się z samurajami, jednak był taki czas, kiedy każdy mógł posiadać miecz. W XVI wieku Toyotomi Hideyoshi, japoński przywódca militarny i polityczny, wydał nakaz skonfiskowania mieczy. Nie pozwolił nikomu spoza klasy samurajów nosić katany. Stworzyło to wyraźną różnicę statusu między samurajami a zwykłymi ludźmi i zrodziło pojmowanie miecza, jako symbolu samurajów. Kiedy w XVII wieku pokój rozprzestrzenił się w Japonii, samurajowie pozostali jedyną klasą ludzi, którym pozwolono nosić miecz. Ponieważ rzadziej to robiono, akt ten nabrał większego znaczenia. Ostatecznie nie dobycie miecza uznano za cnotę. W ten sposób katana stale zdobywała głębszy szacunek jako symboliczny przedmiot. Ten stan rzeczy został przełamany w XIX wieku, kiedy rząd rozwiązał klasę wojowników i zakazał posiadania mieczy. Era miecza jako znaku statusu dobiegła końca. Ale nadal żyją one w sztuce walki i jako dzieła sztuki. Nawet dziś są uwielbiane przez wielu Japończyków.

Japońskie miecze były zazwyczaj pięknie zdobione, tutaj rękojeść owinięto w skórę rekina, a następnie w jedwab.800px-Koshirae_daisho_Met_36.25.1725.jpg
Source: Wikipedia

Metal do japońskiego miecza jest wykonany przy użyciu tradycyjnej metody zwanej tatara. Żelazo ogrzewa się przez trzy dni i trzy noce, przy jednoczesnym dostosowywaniu temperatury. Produkt tego ogrzewania nazywa się tamahagane. Jest on wrzucany do ognia i podgrzewany do około 1500 stopni w skali Celsjusza. Następnie tamahagane jest kuty młotkiem, żeby zmodyfikować jego kształt i grubość. Gdy rozbije się go na grubość 5 mm, umieszcza się go w wodzie w celu ochłodzenia. Potem zostaje rozbity na mniejsze bloki. Części, które łatwo pękają są twarde i używane na powierzchni, gdzie wymagana jest ostrość. Części trudne do rozerwania są bardziej odporne i wykorzystywane w rdzeniu miecza, aby zapewnić mu elastyczność. Małe bloki tamahagane układa się w równomierny stos, aby ciepło przenikało w taki sam sposób przez każdy element. Następnie metal pokrywa się popiołem i polewa wodą. Odcina to dostęp powietrza i pozwala, aby ciepło przenikało powoli do środka. Stal się topi a następnie jest znowu kuta młotkiem, co ją wzmacnia i poprawia jej jakość.

TamahaganeTamahagane_yao.jpg
Source: Wikipedia

Po około 15 cyklach składania, ogrzewania i formowania ostrza, ma ono grubość 15000 warstw. To właśnie daje siłę i niezawodność japońskim mieczom. Następnie stal jest przedłużana małym młotkiem. To decyduje o kształcie i jest procesem, w którym umiejętność rzemieślnika ma kluczowe znaczenie. Po uformowaniu kształtu, na ostrzu rozprowadza się mieszaninę gliny, węgla drzewnego i innych materiałów. Grubość tej warstwy jest w niektórych miejscach zwiększana. Mieszanina i jej zagęszczanie wpływają na przenoszenie ciepła w końcowej obróbce termicznej i determinują charakterystyczny wzór na ostrzu. Miecz jest podgrzewany do 800 stopni, a następnie zanurzany w wodzie w celu ochłodzenia. To najbardziej intensywny moment dla twórcy miecza. Nagła zmiana temperatury naturalnie podkreśla piękną krzywiznę katany. W tym krótkim momencie wchodzi w nią dusza. Następnie jest przekazywana do rzemieślników, którzy polerują powierzchnię w celu ukończenia kreacji miecza. Opierając się na technice, instynkcie i latach doświadczenia, mistrzowie w tej sztuce nadal wytwarzają ostrza najwyższej jakości.

Jednym z nich jest Yoshiaki Sugita, który nieustannie wymyśla unikatowe metody, aby tworzyć ostrza o niezwykłej oryginalności. Jest jednym z najbardziej cenionych rzemieślników w Japonii. Pewnego dnia otrzymał żelazo w bardzo wartościowej formie – były to gwoździe zrobione ponad 200 lat temu. Gwoździe te zostały zebrane podczas naprawy słynnej świątyni sprzed ponad 1200 lat – Suo Kokubunji. Uważa się, że jeśli chodzi o materiały do wykucia miecza, im starszy metal, tym lepiej. Starożytne gwoździe zostały stopione, aby zrobić z nich surowiec. Żelazo sprzed 200 lat było czymś, czego Sugita nigdy wcześniej nie używał. Nie mógł stosować znanych mu zasad wykonywania mieczy. Musiał w dużej mierze polegać na swoim instynkcie. Chciał odtworzyć Juka-choji – wzór na ostrzu noża z okresu Kamakury, który reprezentuje zachodzące na siebie płatki. Jednak metoda tworzenia tego wzoru jest owiana tajemnicą. Sugita starał się go odtworzyć przez prawie 30 lat. Bez powodzenia. Jednak stare świątynne gwoździe mogły dać mu szansę na uzyskanie wzoru płatkowego. Wprawdzie potrzebował na to pół roku i przeżył jedną porażkę, ale w końcu udało się. Podczas uroczystej ceremonii Sugita ofiarował miecz świątyni.

juka choji.png
Source: www.nipponto-ken.net

Japońskie miecze do dzisiaj są używane w ceremoniach Shinto w całym kraju. W Seki, mieście w prefekturze Gifu, które posiada ponad 700-letnią historię wyrobu mieczy, Nowy Rok rozpoczyna się ceremonią pierwszego kucia miecza. Miejscowi mnisi demonstrują swoje umiejętności i modlą się o dobrobyt i bezpieczeństwo. Każdej wiosny w prefekturze Saitama odbywa się impreza, podczas której ludzie próbują wspiąć się na bosaka po drabinie złożonej z japońskich mieczy. Jeśli dotrą bezpiecznie do ostatniego szczebla mówi się, że ich modlitwy zostaną wysłuchane. Każdy może wziąć w tym udział i modlić się o rok zdrowia i bezpieczeństwa. W prefekturze Niigata od kilku stuleci odbywa się jesienny rytuał. Ludzie chodzą po okolicy z jednego domu do drugiego, wykonując udawany pojedynek za pomocą japońskich mieczy. Uważa się, że odpycha to zło i zapewnia obfite plony. W każdym domu uczestnikom oferuje się sake i jedzenie. Pod koniec roku w prefekturze Miyazaki odbywa się rytuał o ponad 500-letniej historii zwany Haraikawakagura. To święty taniec z japońskimi mieczami. Jest modlitwą do bóstwa, które chroni ziemię Miyazaki. Japońskie miecze nadal odgrywają rolę we współczesnej Japonii. Zarówno jako przedmioty sztuki, jak i przedmioty święte używane w rytuałach Shinto.

02-katana-makinge382a6e382a7e38396e794a8.jpg
Source: gogifu.files.wordpress.com

Od czasów starożytnych w Japonii wierzono, że miecze chronią ludzi przed nieszczęściem. Są również przekazywane z pokolenia na pokolenie, jako rodzinne skarby przedstawiające życzenia ludzi dotyczące dobrobytu i długiego życia. To żywe uosobienie japońskiego temperamentu estetycznego i artystycznego, który obecnie zyskuje sławę na całym świecie.

Tagged , , ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *